Bij een internationaal geschil is de eerste vraag: welke rechter is bevoegd? Het antwoord kan grote gevolgen hebben voor kosten, snelheid, taal en uitkomst. In onze praktijk zien wij dat veel Nederlandse ondernemers de bevoegdheidsregels niet beheersen. Zonder forumkeuze geldt het complexe internationaal privaatrecht. Met forumkeuze blijft uitleg soms toch onduidelijk. Wie de basis kent, kan strategisch sturen.
Wat is het juridische probleem?
Bevoegdheid van een rechter volgt uit forumkeuze, woonplaats van de gedaagde, plaats van uitvoering of speciale bevoegdheidsregels. Internationaal varieert dit per verdragsruimte. Parallelle procedures, anti-suit injunctions en lis pendens-regels maken jurisdictie tot een specialisme. Een verkeerde inschatting leidt tot procedures voor onvoorziene rechters.
Wat zegt de wet?
Brussel I-bis (Verordening (EU) 1215/2012) is leidend binnen de EU: woonplaats gedaagde (artikel 4), plaats van uitvoering (artikel 7 lid 1), forumkeuze (artikel 25). Voor consumenten en werknemers gelden beschermende regels onder artikelen 17-23. Buiten EU geldt nationaal internationaal privaatrecht (Nederland: artikelen 1-14 Rv). Het Haags Forumkeuzeverdrag 2005 versterkt internationale forumkeuze. Het Haags Vonnissenverdrag 2019 vergroot erkenning.
Speciale bevoegdheidsregels gelden voor onrechtmatige daad onder artikel 7 lid 2, IE onder artikel 24, vastgoed en faillissement.
Welke risico's lopen bedrijven?
Procedures voor onverwachte rechter leiden tot extra kosten en strategisch nadeel. Parallelle procedures verveelvoudigen advocaatkosten. Onbedoelde consumentenbescherming geldt bij B2C kwalificatie. Anti-suit injunctions in common law-landen kunnen kostbaar zijn. Onbekendheid met dwingend recht in bestemmingsland geeft tegenpartij voorsprong.
Praktisch voorbeeld uit onze praktijk
Wij begeleidden een Nederlandse leverancier die Italiaanse klant wilde dagvaarden in Amsterdam omdat het contract Nederlandse rechter koos. De Italiaanse partij begon preventieve procedure in Italië (torpedo-strategie). Onder artikel 31 lid 2 Brussel I-bis gaf de Nederlandse rechter voorrang aan de forumkeuze, ongeacht volgorde. Onder oude Brussel I-regels was Italiaanse rechter eerst bevoegd geweest. Brussel I-bis bestrijdt torpedo effectief.
Wat kunt u doen?
Bouw exclusieve forumkeuze in elk internationaal contract onder artikel 25 Brussel I-bis. Beoordeel bevoegdheid vroeg in geschilbeslechting. Voor B2C: respecteer consumentenrecht onder artikelen 17-19. Documenteer alle elementen die bevoegdheid bepalen (vestiging, uitvoering, schade). Combineer met rechtskeuze en arbitrage waar nuttig. Zie ook ons artikel over Forumkeuzeclausules in de praktijk.