Toepasselijk recht is het nationale rechtsstelsel dat de inhoud en uitleg van uw contract beheerst. Voor internationale contracten is dit zelden vanzelfsprekend. In onze praktijk zien wij Nederlandse ondernemers die pas bij een geschil ontdekken dat hun contract onder Italiaans of Duits recht valt. Op dat moment is het te laat om te kiezen. Wie internationaal contracteert, moet vooraf weten welk recht geldt — en bewust kiezen.
Wat is het juridische probleem?
Bij internationale contracten kunnen meerdere rechtsstelsels relevant zijn: het recht van de verkoper, van de koper of van het uitvoeringsland. Zonder duidelijke afspraken bepaalt de Europese verwijzingsregel welk recht geldt. De uitkomst raakt aansprakelijkheid, verjaring, garanties en schadevergoeding direct. Een onbedoeld toepasselijk recht kan uw exoneratiebeding nietig maken of uw vordering doen verjaren op een moment waarop u dat niet verwacht.
Wat zegt de wet?
Binnen de Europese Unie regelt de Rome I-verordening (Verordening (EG) 593/2008) het toepasselijke recht op contractuele verplichtingen. Artikel 3 Rome I waarborgt partijautonomie: partijen mogen vrij een rechtskeuze maken. Zonder rechtskeuze geldt artikel 4 Rome I: bij koop het recht van de verkoper, bij diensten het recht van de dienstverlener. Voor verzekerings- en consumentenovereenkomsten gelden bijzondere dwingende regels in de artikelen 6 en 7 Rome I.
Voor internationale koop tussen verdragsstaten geldt daarnaast vrijwel altijd het Weens Koopverdrag (CISG, 1980). Artikel 1 CISG bepaalt automatische toepasselijkheid. Artikel 6 CISG laat uitsluiting toe, maar uitsluitend met een uitdrukkelijke clausule. Naar Nederlands recht vult artikel 6:248 BW (redelijkheid en billijkheid) het contract aan waar het zwijgt.
Welke risico's lopen bedrijven?
Zonder doordachte rechtskeuze loopt u onverwacht onder buitenlands consumentenrecht, dwingende lokale regels of het Weens Koopverdrag. Procederen in een onbekend rechtsstelsel is kostbaar. Aansprakelijkheidsbeperkingen die naar Nederlands recht geldig zijn, kunnen in Frankrijk of Italië nietig blijken. Verjaringstermijnen verschillen significant: drie jaar in Duitsland (paragraaf 195 BGB), vijf jaar in Nederland (artikel 3:307 BW) en tien jaar in Italië.
Praktisch voorbeeld uit onze praktijk
Wij begeleidden een Nederlandse machinebouwer die installaties leverde aan een Italiaanse afnemer. Het contract bevatte geen rechtskeuze. Toen na vier jaar een gebrek optrad, beriep de afnemer zich op het Weens Koopverdrag dat een verjaring van vier jaar kent onder artikel 8 van het New York Limitation Convention. Onder de gehanteerde uitsluiting van CISG en uitdrukkelijke keuze voor Nederlands recht was de vordering volgens artikel 7:23 lid 2 BW reeds twee jaar eerder vervallen. Dit eenvoudige punt bespaarde de cliënt circa 480.000 euro.
Wat kunt u doen?
Leg in elk grensoverschrijdend contract uitdrukkelijk vast welk recht van toepassing is. Beoordeel of CISG voor u gunstig is en sluit het zo nodig expliciet uit (bijvoorbeeld: "Nederlands recht is van toepassing, met uitsluiting van het Weens Koopverdrag"). Combineer rechtskeuze altijd met een forumkeuze of arbitrageclausule. Stem uw algemene voorwaarden af op de gekozen rechtskeuze. Laat modelcontracten periodiek toetsen door een advocaat internationaal handelsrecht. Zie ook ons artikel over Waarom een rechtskeuzeclausule essentieel is bij export.