Een rechtskeuzeclausule is een contractbepaling waarin partijen vastleggen welk nationaal recht hun overeenkomst beheerst. Voor exporteurs is dit de meest onderschatte bepaling van het hele contract. In onze praktijk zien wij geschillen waarin een afwezige rechtskeuze de uitkomst volledig kantelt. Procederen onder onbekend recht kost niet alleen geld, het ondermijnt uw juridische positie fundamenteel. Een goede rechtskeuze in 20 woorden bespaart vaak honderdduizenden euro's.
Wat is het juridische probleem?
Zonder rechtskeuze moet bij geschil eerst worden vastgesteld welk recht geldt. Binnen de EU verloopt dat via de Rome I-verordening; daarbuiten via lokaal internationaal privaatrecht. Het resultaat is onvoorspelbaar en vaak ongunstig voor de exporteur. Aansprakelijkheid, klachttermijnen, verjaring en aansprakelijkheidsbeperking pakken in buitenlandse rechtsstelsels anders uit. Wie pas tijdens een geschil zijn juridische kader leert kennen, staat al achter.
Wat zegt de wet?
Artikel 3 lid 1 Rome I (Verordening (EG) 593/2008) geeft partijen vrije rechtskeuze. De keuze moet uitdrukkelijk of duidelijk uit de bepalingen blijken. Een verwijzing in algemene voorwaarden volstaat alleen bij geldige inwerkstelling. Artikel 9 Rome I behoudt voorrang van bepalingen van bijzonder dwingend recht in het forumland. Voor koop van roerende zaken tussen verdragsstaten geldt daarnaast het Weens Koopverdrag, dat onder artikel 6 CISG uitdrukkelijk moet worden uitgesloten als u dat wenst.
Naar Nederlands recht geeft artikel 6:248 BW de rechter ruimte om contractuele uitkomsten te toetsen aan redelijkheid en billijkheid — een correctie die buitenlandse rechtsstelsels niet kennen.
Welke risico's lopen bedrijven?
Onder buitenlands recht kunnen aansprakelijkheidsbeperkingen worden gematigd of nietig verklaard. Onder Duits AGB-recht (paragraaf 305 e.v. BGB) zijn vergaande exoneraties in algemene voorwaarden vaak onverbindend. Onder Frans recht beperkt artikel 1170 Code Civil aansprakelijkheidsuitsluitingen die de essentie van de verplichting raken. Verjaringstermijnen kunnen onverwacht langer zijn. Voor mkb-exporteurs maakt dat het verschil tussen een claim van 50.000 euro en een claim van 500.000 euro.
Praktisch voorbeeld uit onze praktijk
Een Nederlandse exporteur van technische onderdelen leverde aan een Spaanse afnemer onder algemene voorwaarden zonder rechtskeuze in de orderbevestiging. Bij een geschil oordeelde de Spaanse rechter dat Spaans recht gold onder artikel 4 Rome I, omdat de algemene voorwaarden onvoldoende waren aanvaard. De Spaanse rechter matigde de aansprakelijkheidsbeperking en kende een schadevergoeding van 720.000 euro toe. Met een uitdrukkelijke rechtskeuze voor Nederlands recht in het hoofdcontract — niet in de algemene voorwaarden — zou de aansprakelijkheid beperkt zijn gebleven tot 50.000 euro.
Wat kunt u doen?
Neem in elk exportcontract een expliciete rechtskeuzeclausule op, in het hoofdcontract zelf. Bepaal of u CISG wilt insluiten of uitsluiten en doe dat expliciet. Combineer met een forumkeuze voor de Nederlandse rechter of arbitrage onder NAI- of ICC-reglement. Stem rechtskeuze, forumkeuze en algemene voorwaarden op elkaar af. Beoordeel periodiek of Nederlands recht voor uw type contract en markt de juiste keuze is. Zie ook ons artikel over Hoe onderhandelt u een gunstige forumkeuze?