Overmacht is een gebeurtenis die nakoming van het contract verhindert en niet aan een partij kan worden toegerekend. Pandemie, oorlog, sancties en supply chain-verstoringen zetten internationale contracten onder druk. In onze praktijk zien wij ondernemers die terugvallen op standaard overmachtsclausules die niet aansluiten bij de werkelijkheid van 2026. Een goede force majeure-clausule voorkomt dat u tussen wal en schip belandt wanneer levering of betaling niet meer mogelijk is.
Wat is het juridische probleem?
Overmacht heeft per rechtsstelsel een andere definitie. Naar Nederlands recht volstaat een belemmering die niet aan u kan worden toegerekend. Onder Frans recht vereist force majeure onvoorzienbaarheid en onvermijdelijkheid. Onder common law bestaat overmacht slechts als contractuele afspraak via frustration of een uitdrukkelijke clausule. Wie dezelfde overmachtsclausule wereldwijd gebruikt zonder afstemming, krijgt uiteenlopende uitkomsten.
Wat zegt de wet?
Naar Nederlands recht regelt artikel 6:75 BW dat de tekortkoming bij overmacht niet aan de schuldenaar kan worden toegerekend. Bij overmacht ontstaat geen recht op schadevergoeding (artikel 6:74 BW). Ontbinding blijft mogelijk op grond van artikel 6:265 BW. Het Weens Koopverdrag (artikel 79 CISG) regelt tijdelijke ontheffing bij belemmering buiten de macht van partijen.
Onder Frans recht codificeert artikel 1218 Code Civil force majeure. Onder Duits recht regelt paragraaf 275 BGB onmogelijkheid. ICC Force Majeure Clause 2020 biedt een internationaal modelkader, met aanvullende Hardship Clause voor verstoring van het evenwicht.
Welke risico's lopen bedrijven?
Zonder overmachtsclausule loopt u risico op contractbreuk bij onvoorziene gebeurtenissen. Schade door pandemie, sancties of transportonderbreking komt dan voor uw rekening. Een te ruime clausule werkt misbruik in de hand; een te smalle biedt geen bescherming. Voor sanctieproblematiek (Verordening EU 833/2014 voor Rusland) is een specifieke sanctieclausule vaak effectiever dan algemene overmacht.
Praktisch voorbeeld uit onze praktijk
Wij begeleidden een Nederlandse importeur met een koopcontract met Chinese fabrikant. Door nieuwe Amerikaanse sancties mocht de fabrikant niet meer leveren aan een gelieerde Iraanse afnemer. Het oude contract had een vage overmachtsclausule. De Chinese fabrikant wilde ontbinden zonder schadevergoeding; onze cliënt leed aanzienlijke schade. Bij hercontractering bouwden wij de ICC Force Majeure Clause 2020 in met expliciete uitsluiting van sancties als overmachtsgrond aan de zijde van leverancier. Geschillenroute via NAI-arbitrage in Den Haag.
Wat kunt u doen?
Neem een uitgebreide force majeure clausule op die pandemie, oorlog, sancties, exportbeperkingen en cyberincidenten expliciet benoemt. Regel de gevolgen: opschorting, beëindiging, prijsherziening of heronderhandeling. Voeg meldingsplicht en bewijsplicht toe. Combineer met een hardshipclausule voor langdurige verstoring. Stem af op artikel 6:75 BW of het toepasselijke recht. Laat de clausule jaarlijks herzien door een advocaat internationaal handelsrecht. Zie ook ons artikel over Hardship-clausules: bescherming tegen economische veranderingen.