Een jurisdictiegeschil is een procedure-incident over de bevoegdheid van de rechter, voorafgaand aan inhoudelijke behandeling. In onze praktijk komen jurisdictiegeschillen voor in vrijwel elk internationaal contract zonder duidelijke forumkeuze. Tegenpartijen kunnen bevoegdheid betwisten op basis van vormgebrek, dwingend recht of strategische redenen. Wie strategisch reageert, kan maanden tot jaren winnen — of verliezen.
Wat is het juridische probleem?
Jurisdictiegeschillen vergen kennis van Brussel I-bis, Haags Forumkeuzeverdrag, lis pendens en lokaal procesrecht. Tegenpartijen gebruiken vaak procedurele bezwaren om hoofdzaak te vertragen. Bewijslast over jurisdictie ligt bij eiser. Vormvereisten voor forumkeuze moeten kloppen. Strategische dagvaarding voor onverwachte rechter kan voordeel opleveren maar ook kostbaar zijn als bevoegdheid wordt afgewezen.
Wat zegt de wet?
Onder Brussel I-bis (Verordening 1215/2012) gelden gedetailleerde regels voor bevoegdheidstoetsing. Lis pendens (artikel 29) en related actions (artikel 30) regelen parallelle procedures. Forumkeuze geniet voorrang onder artikel 31. Het Haags Forumkeuzeverdrag versterkt forumkeuze buiten EU. Voor consumenten en werknemers gelden dwingende beschermingsregels.
Naar Nederlands recht regelt artikel 11 Rv jurisdictie-incident. De rechter beoordeelt bevoegdheid ambtshalve onder artikel 27 Brussel I-bis. Onder artikel 26 Brussel I-bis aanvaardt verschijning zonder voorbehoud stilzwijgend de bevoegdheid.
Welke risico's lopen bedrijven?
Een verloren jurisdictiegeschil leidt tot procedures in onverwachte rechtbank. Vertragingen door incidenten kunnen maanden duren. Onhandige formulering van forumkeuze leidt tot interpretatiestrijd. Parallelle procedures verveelvoudigen kosten en advocaatinzet. Strategische fouten in dagvaardingsplaats kunnen voordeel naar tegenpartij verleggen. Onbedoelde bevoegdheidsaanvaarding versterkt zwakke jurisdictie.
Praktisch voorbeeld uit onze praktijk
Wij vertegenwoordigden een Nederlandse onderneming die Franse klant dagvaardde in Nederland op grond van plaats van uitvoering onder artikel 7 lid 1 Brussel I-bis. De Franse partij betwistte bevoegdheid op grond van vestigingsplaats onder artikel 4. Procedure-incident duurde acht maanden. De rechter besliste tot bevoegdheid op grond van Incoterm FOB Rotterdam. Bij volgende contracten plaatsten wij expliciete forumkeuze in hoofdcontract — incident en vertraging volledig vermeden.
Wat kunt u doen?
Bouw exclusieve forumkeuzes in elk contract onder artikel 25 Brussel I-bis. Beoordeel jurisdictie zorgvuldig voor dagvaarding. Anticipeer op bezwaren van tegenpartij. Verzamel bewijs voor bevoegdheidsgronden. Vermijd verschijnen op zaak voor bevoegdheidsbezwaar onder artikel 26 Brussel I-bis. Combineer met snelle dagvaarding bij lis pendens-risico. Zie ook ons artikel over Welke rechter is bevoegd?