Een hardship-clausule is een contractbepaling die heronderhandeling of aanpassing mogelijk maakt bij fundamentele verandering van omstandigheden. Energieprijzen, grondstoffen en rentes kunnen binnen maanden omdraaien. Langlopende contracten worden daardoor soms commercieel onhoudbaar. In onze praktijk begeleiden wij Nederlandse ondernemers met hardship-clausules op basis van het ICC-model — een werkbare uitweg zonder de hele overeenkomst af te breken.
Wat is het juridische probleem?
Een contract dat onder gewijzigde omstandigheden onevenredig zwaar wordt voor een partij, leidt vaak tot stilzwijgen, niet-nakoming of geschillen. Anders dan overmacht maakt hardship nakoming niet onmogelijk, maar wel buitensporig kostbaar. Internationaal verschillen de regels: civil law-stelsels kennen vaak een vorm van imprevision, common law is strikter en accepteert hardship vaak alleen contractueel.
Wat zegt de wet?
Naar Nederlands recht regelt artikel 6:258 BW dat de rechter een overeenkomst kan wijzigen of ontbinden bij onvoorziene omstandigheden van zodanige aard dat de wederpartij naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid ongewijzigde instandhouding niet mag verwachten. De Hoge Raad past dit terughoudend toe (HR 13 oktober 2017, NJ 2018/22).
Frans recht kent sinds 2016 imprevision in artikel 1195 Code Civil. Duits recht hanteert Wegfall der Geschäftsgrundlage in paragraaf 313 BGB. Onder Engels recht bestaat alleen frustration onder zeer strenge voorwaarden. Het ICC bracht in 2020 een vernieuwde Hardship Clause uit. UNIDROIT Principles regelen hardship in artikelen 6.2.1-6.2.3.
Welke risico's lopen bedrijven?
Zonder hardship-clausule moet u nakomen tegen verlieslatende voorwaarden of opzeggen met schadevergoeding. Wettelijke imprevisie-regels worden door rechters terughoudend toegepast onder artikel 6:258 BW. Een onhandige hardship-clausule met vage triggers leidt tot oneindige heronderhandelingen. Bij arbitrage of procedure ontstaan kostbare discussies over of de drempel voor hardship is bereikt.
Praktisch voorbeeld uit onze praktijk
Wij begeleidden een Nederlandse energie-intensieve fabrikant met langlopend leveringscontract tegen vaste prijzen. Door stijging van energieprijzen werd levering verlieslatend. Het contract bevatte geen hardship-clausule. Beroep op artikel 6:258 BW werd afgewezen wegens onvoldoende drempel. Heronderhandeling mislukte. Bij hercontractering bouwden wij ICC Hardship Clause 2020 in: bij stijging van energiekosten boven 30 procent verplichte heronderhandeling binnen 60 dagen, bij geen overeenstemming aanpassing door arbiter. Volgende periode van prijsstijging leverde binnen 90 dagen werkbare aanpassing op.
Wat kunt u doen?
Neem in langlopende of risicovolle contracten een hardship-clausule op. Definieer triggers concreet (bijvoorbeeld prijsstijging boven 30 procent). Bouw verplichting tot heronderhandeling in met termijn. Voorzie in arbiter of deskundige voor aanpassing als heronderhandeling faalt. Stem af op artikel 6:258 BW. Gebruik internationale modellen zoals ICC Hardship Clause 2020. Zie ook ons artikel over Overmacht in internationale contracten.