EXW (Ex Works), FOB (Free On Board) en DDP (Delivered Duty Paid) zijn drie veelgebruikte Incoterms van de ICC. Zij leiden tot fundamenteel verschillende juridische posities. Wie de juridische verschillen kent, draagt niet meer risico dan nodig — en niet minder dan strategisch gewenst. In onze praktijk zien wij ondernemers die jarenlang dezelfde Incoterm hanteren zonder na te denken over de gevolgen voor risico-overgang, BTW en douane.
Wat is het juridische probleem?
EXW legt het risico vrijwel volledig bij de koper, vanaf het magazijn van de verkoper. FOB plaatst de risico-overgang aan boord van het schip in de overeengekomen haven. DDP gaat het verst de andere kant op: de verkoper draagt alle risico's en kosten tot bij de eindbestemming, inclusief invoerrechten en BTW. Een verkeerde keuze kan grote financiele en operationele gevolgen hebben.
Wat zegt de wet?
Incoterms 2020 omschrijft per term de verplichtingen van verkoper en koper in tien standaardartikelen (A1-A10 en B1-B10). EXW (Ex Works) maakt de koper verantwoordelijk voor export- en importformaliteiten. FOB (Free On Board) is een puur zeevaartterm — risico gaat over zodra goederen aan boord zijn. DDP (Delivered Duty Paid) verlangt dat de verkoper als importeur optreedt in het bestemmingsland.
Aanvullend regelen artikel 7:11 BW (risico-overgang bij levering) en artikel 67 CISG de standaardpositie wanneer Incoterms iets niet uitdrukkelijk regelen. Voor BTW geldt de EU BTW-richtlijn (2006/112/EG) — DDP bij export naar derde landen vereist vaak een lokale BTW-registratie.
Welke risico's lopen bedrijven?
Bij EXW lopen verkopers risico op exportcontrole en de praktische onmogelijkheid om vanuit het magazijn over te dragen aan een buitenlandse vervoerder. Bij FOB ligt risico bij verkeerd gebruik voor containertransport, omdat het pakhuisrisico tot aan boord onbedekt blijft. Bij DDP draagt de verkoper aansprakelijkheid voor lokale douaneverplichtingen en BTW. Onbekendheid leidt tot vertragingen, boetes en schadeclaims.
Praktisch voorbeeld uit onze praktijk
Wij begeleidden een Nederlandse exporteur die verkocht onder FOB Rotterdam aan een Amerikaanse koper. De goederen werden in containers vervoerd, maar tijdens overslag in de haven raakten ze beschadigd. Onder FOB gaat risico pas over bij het aan boord brengen, niet bij overdracht aan de terminal. De juridische onduidelijkheid leidde tot een arbitrage van zes maanden over wiens verzekering zou betalen. Bij hercontractering kozen wij FCA Rotterdam — dat past beter bij containertransport en kent een helder overdrachtsmoment bij de carrier.
Wat kunt u doen?
Match Incoterm aan transportmodaliteit en uw eigen kennis. Gebruik FCA in plaats van FOB voor containers. Vermijd DDP als u geen lokale BTW-registratie heeft of douane-expediteur in het bestemmingsland. Gebruik EXW alleen als de koper daadwerkelijk in staat is exportformaliteiten uit te voeren. Documenteer overdracht zorgvuldig en sluit een aansluitende ladingsverzekering. Zie ook ons artikel over Welke Incoterm moet u kiezen?