Data-eigendom is een verzamelterm voor rechten op gebruik, hergebruik en commercialisering van data binnen een samenwerking. Naar Nederlands recht is data juridisch geen klassiek eigendomsobject. In onze praktijk zien wij ondernemers die bij joint venture of IT-project pas bij beëindiging beseffen dat zij geen aanspraak hebben op de gegenereerde data. Goede contractuele afspraken vooraf zijn essentieel — Nederlands goederenrecht biedt geen vangnet.
Wat is het juridische probleem?
Klassiek goederenrecht is niet zonder meer van toepassing op data. Toch hechten partijen waarde aan exclusief gebruik, hergebruik en monetisering van data. Internationaal werken databescherming, intellectueel eigendom, contractuele licenties en specifieke sectorregels door elkaar heen. Zonder duidelijke contractuele afspraken ontstaat onzekerheid over wie wat mag met de data.
Wat zegt de wet?
De AVG (Verordening 2016/679) regelt rechten van betrokkenen en verplichtingen van controllers en processors. De EU Data Act (Verordening (EU) 2023/2854) regelt sinds 12 september 2025 toegang tot en delen van data uit connected products. Databases kunnen onder het sui generis-databankrecht beschermd zijn (Richtlijn 96/9/EG, in Nederland Databankenwet 1999). Niet-persoonsgegevens worden vooral contractueel beheerst.
Voor bedrijfsgeheimen geldt Richtlijn (EU) 2016/943 en de Nederlandse Wet bescherming bedrijfsgeheimen. Voor non-personal data geldt aanvullend Verordening (EU) 2018/1807 betreffende het vrije verkeer van niet-persoonsgebonden gegevens.
Welke risico's lopen bedrijven?
Zonder regeling kan elke partij beweren eigenaar te zijn van waardevolle gezamenlijke data. Misbruik van data door een joint venture-partner kan onomkeerbare strategische schade veroorzaken. Niet-naleving van portabiliteits- of toegangsrechten onder de Data Act of artikel 20 AVG leidt tot boetes. Internationale conflicten over data-exploitatie ontstaan vaak pas bij beëindiging van de samenwerking.
Praktisch voorbeeld uit onze praktijk
Wij begeleidden een Nederlandse en Duitse partner die samen een platform voor logistieke data ontwikkelden. Het joint venture-contract zweeg over data-eigendom. Bij beëindiging eiste elke partij volledige kopie en het recht om voort te zetten. Bij hercontractering bouwden wij een datatoekenningsregeling in: ruwe klantdata bleef bij oorspronkelijke partij; geaggregeerde data werd JV-eigendom; bij beëindiging uitkoop of overdracht tegen onafhankelijke waardering. Conflict voorkomen, JV werd succesvol verkocht voor 8,4 miljoen euro.
Wat kunt u doen?
Maak onderscheid tussen ruwe data, afgeleide data en geaggregeerde data. Regel wie welke rechten heeft (gebruik, hergebruik, monetisering, overdracht). Stem af op AVG, Data Act en sectorrecht. Bouw exitregelingen in met dataportabiliteit en gebruiksrechten na beëindiging. Voorzie in licenties tussen partijen indien geen exclusiviteit gewenst is. Zie ook ons artikel over AI-clausules in commerciele contracten.