Economische onzekerheid is de nieuwe norm. Inflatie, valutaschommelingen, sanctie-escalaties en supply chain disruptions raken contracten direct. In onze praktijk zien wij ondernemers die hun langlopende contracten niet hebben voorzien van prijsindexering of hardship-clausules. Een paar gerichte aanpassingen vooraf maken het verschil tussen flexibiliteit en verlieslatende verplichtingen.
Wat is het juridische probleem?
Veranderende economische omstandigheden raken kosten, leveringszekerheid en betalingsverkeer. Een contract zonder prijsmechanisme of hardshipclausule bindt u aan vaste voorwaarden in een veranderde realiteit. Internationaal varieren regels rond aanpassing en beëindiging bij economische schokken. Een evenwicht tussen flexibiliteit en voorspelbaarheid is essentieel.
Wat zegt de wet?
Naar Nederlands recht regelt artikel 6:258 BW onvoorziene omstandigheden; de Hoge Raad past het terughoudend toe (HR 13 oktober 2017, NJ 2018/22). Franse imprevision onder artikel 1195 Code Civil is sinds 2016 ruimer. Duitse Wegfall der Geschäftsgrundlage onder paragraaf 313 BGB biedt vergelijkbare bescherming. Onder Engels recht beperkt frustration zich tot extreme gevallen.
Het Weens Koopverdrag laat hardship-aanpassing aan partijen en nationaal recht over (artikel 79 CISG). ICC- en UNIDROIT-modelclausules (artikelen 6.2.1-6.2.3) bieden bruikbare bepalingen.
Welke risico's lopen bedrijven?
Vaste prijzen bij stijgende inputkosten leiden tot verlieslatende contracten. Vaste leveringsverplichtingen zonder force majeure-bescherming maken u aansprakelijk. Valutaschommelingen kunnen marges wegvagen. Zonder heronderhandelingsmogelijkheid wordt opzegging de enige optie, met schadeclaims. Reputatieschade bij gedwongen leveringsweigering kan klantrelaties beschadigen.
Praktisch voorbeeld uit onze praktijk
Wij begeleidden een Nederlandse meubelfabrikant met driejarig contract met Belgische klant tegen vaste prijzen. Door prijsstijging van hout (60 procent) werd levering verlieslatend. Het contract bevatte geen indexering. Beroep op artikel 6:258 BW werd afgewezen wegens onvoldoende drempel. Bij hercontractering bouwden wij CPI-gekoppelde indexering in plus ICC Hardship Clause 2020 bij stijging boven 30 procent. Volgende prijsstijgingen automatisch doorberekend.
Wat kunt u doen?
Bouw prijsindexeringsclausules in voor langlopende contracten. Voeg hardship-clausules toe met heldere triggers. Spreek valuta-aanpassingen of hedging af. Voorzie in flexibele volumes. Combineer met sanctie- en overmachtsclausules onder artikel 6:75 BW. Bouw heronderhandelingsmomenten in (jaarlijkse review). Zie ook ons artikel over Hardship-clausules: bescherming tegen economische veranderingen.