Bewijs is de basis van elke procedure. Bij internationale geschillen bevindt cruciaal bewijs zich vaak in het buitenland. In onze praktijk werken wij met verschillende routes: EU-bewijsverordening, het Haags Bewijsverdrag of de Nederlandse exhibitieplicht onder artikel 843a Rv. Welke route past hangt af van het soort bewijs, de jurisdictie en de spoed. Een verkeerde aanpak leidt tot afwijzing van het bewijs in de procedure.
Wat is het juridische probleem?
Internationaal bewijs verzamelen vraagt om kennis van rechtshulp, lokale procesrecht, privacyregels en sanctierecht. Wat in Nederland kan, kan elders verboden zijn. Een verkeerde aanpak leidt tot afwijzing van bewijs in procedure, of erger: strafbare informatieverwerving onder AVG. Voor commerciele geschillen groeiend probleem, zeker bij digitaal bewijs.
Wat zegt de wet?
Het Haags Bewijsverdrag 1970 regelt rechtshulp bij bewijsverkrijging tussen verdragspartijen. Binnen de EU is dit vervangen door Verordening (EU) 2020/1783 (recast Bewijsverordening, van toepassing per 1 juli 2022). Onder common law-regimes (VS, VK) is discovery zeer ruim. Nederlandse exhibitieplicht onder artikel 843a Rv is beperkter maar effectief. AVG en lokale privacyregels stellen grenzen aan dataverkrijging.
Voor arbitrage gelden IBA Rules on the Taking of Evidence in International Arbitration (2020) als gangbare standaard.
Welke risico's lopen bedrijven?
Onbevoegde dataverkrijging kan strafbaar zijn onder AVG (boetes tot 4 procent wereldwijde omzet) en sectorale wetten. Onvoldoende bewijs verzwakt uw zaak en kan tot verlies leiden. Trage rechtshulp vertraagt procedures jaren. US discovery kan exorbitante kosten met zich brengen. Bewijs zonder authenticatie wordt door rechters geweigerd. Sancties en exportcontrole kunnen dataoverdracht blokkeren.
Praktisch voorbeeld uit onze praktijk
Wij vertegenwoordigden een Nederlandse onderneming die bewijs nodig had uit Indiase dochteronderneming voor geschil in Nederland. Een verzoek onder Haags Bewijsverdrag duurde ongeveer een jaar. Bij volgend geschil kozen wij voor arbitrage onder IBA Rules: de arbiter besliste binnen drie weken over een Redfern Schedule. Indiase getuigen werden via videolink gehoord. Procesrechtelijke obstakels grotendeels vermeden, totale tijdsbesparing acht maanden.
Wat kunt u doen?
Plan bewijsverkrijging in voorbereiding. Combineer routes: rechtshulp onder Verordening 2020/1783, contractuele auditrechten, vrijwillige medewerking. Voor digitaal bewijs: gebruik forensische experts en authenticate ketens. Onder arbitrage IBA Rules expliciet maken. Documenteer ketens (chain of custody) zorgvuldig. Houd rekening met AVG en privacywetten. Zie ook ons artikel over De rol van deskundigen in internationale geschillen.