Een bankgarantie is een onherroepelijke betalingsbelofte van een bank ten gunste van een begunstigde, op verzoek van een opdrachtgever. Het is een van de meest gebruikte zekerheidsinstrumenten in internationale handel. In onze praktijk zien wij bankgaranties bij bouwprojecten, leveringscontracten en aanbestedingen. De variatie in typen, regels en valkuilen is groot. Voor zowel begunstigde als opdrachtgever zijn de juridische details bepalend voor effectieve werking.
Wat is het juridische probleem?
Bankgaranties zijn vaak on demand: de bank betaalt op eerste verzoek, zonder bewijs van wanprestatie. Dat geeft de begunstigde sterke zekerheid maar de opdrachtgever weinig verweer. Misbruik (oneerlijk inroep, frauduleus call) is moeilijk te voorkomen. Internationaal varieren regels rond verzoek, looptijd, talen en formele vereisten. Verkeerde formulering kan tot weigering door de bank leiden of juist tot onverwachte betaling.
Wat zegt de wet?
De ICC Uniform Rules for Demand Guarantees (URDG 758, geldig sinds 2010) bieden het wereldwijd gebruikte kader. Sommige stelsels hanteren ISP98 voor stand-by letters of credit. Naar Nederlands recht zijn bankgaranties autonome contracten, los van de onderliggende relatie. Onder Engels recht geldt het fraud exception alleen bij duidelijke fraude (Edward Owen v Barclays Bank, 1978).
Lokale wetten bepalen vereisten voor formulering, taal en bewijslast bij inroep. Voor on demand betalingen heeft de Hoge Raad in NJ 2009/127 (GTI) bevestigd dat alleen bij duidelijk misbruik kan worden ingegrepen.
Welke risico's lopen bedrijven?
Voor de begunstigde: vormfouten kunnen leiden tot weigering door de bank. Korte looptijden brengen risico op vervallen voor het verzoek. Voor de opdrachtgever: een oneerlijk verzoek dwingt directe betaling af, met geblokkeerd verweer. Frauduleuze calls zijn moeilijk te stoppen onder de strenge drempel van Edward Owen. Belasting- en cashflowimpact kan aanzienlijk zijn omdat de bank de opdrachtgever direct belast.
Praktisch voorbeeld uit onze praktijk
Wij vertegenwoordigden een Nederlandse leverancier die een performance bond ontving van een Italiaanse bank ten gunste van zijn Italiaanse klant. De garantie eiste schriftelijk verzoek op precies hetzelfde adres als in de garantie. De klant verstuurde naar een gewijzigd adres en de bank weigerde. Bij hercontractering bouwden wij in: URDG 758, flexibele bewoording rond adres, zes maanden geldigheid met automatische verlenging, duidelijke documentlijst voor inroep. Volgende garanties zonder discussie afgewikkeld.
Wat kunt u doen?
Werk met standaard URDG 758-formuleringen. Spreek looptijd, valuta en bedrag duidelijk af. Maak verlenging of vervanging eenvoudig. Voor opdrachtgevers: onderhandel bewijsvereisten in. Voor begunstigden: zorg voor flexibele bewoording. Combineer met counter-indemnity en regel zekerheidsstelling intern. Laat bankgaranties toetsen door een advocaat internationaal handelsrecht en uw bankrelatie. Zie ook ons artikel over Internationale bouwcontracten.